9.3. STRUKTURY ORGANIZACYJNE I ETATY JEDNOSTEK BOJOWYCH

9.3.1. Piechota.

S.14: Organizacja dywizji piechoty

Dominującą rolę w kalkulacjach militarnych odgrywała piechota, stanowiąca według projektu po pełnej mobilizacji przeszło 2/3 sił odrodzonej armii UNR. Jednostki piechoty było stosunkowo łatwo sformować z uwagi na dość dużą ilość ukraińskich oficerów, jak i dobre przeszkolenie rekrutów i rezerwistów, którzy przeszli przeszkolenie w WP lub Armii Czerwonej. Etat ukraińskiej dywizji piechoty przewidywał 490 oficerów i 15 tys. szeregowych oraz 628 koni, l 950 wozów i 21 samochodów.20 W skład dywizji miały wchodzić trzy brygady piechoty, brygada artylerii, pułk kawalerii, batalion saperów i służby: sanitarna, weterynaryjna i intendentura.21 Etat brygady piechoty na stopie wojennej przewidywał 3 661 ludzi: 131 oficerów, 473 podoficerów i 3 057 żołnierzy, 404 koni wierzchowych i 584 pociągowych oraz 291 wozów. Organizacyjnie brygada miała się składać z trzech batalionów piechoty i kompanii żandarmerii.22

Tabl. 32. Etat brygady piechoty.
Slużba Liniowa Admninistracyjna Sanitarna Weterynaryjna Razem
Oficerowie 108 16 7 - 131
Podoficerowie 365 77 26 5 473
Żolnierze 2488 455 114 - 3057
Razem 2961 548 147 5 3661

S.15: Organizacja batalionu piechoty

Z kolei batalion składał się z l 260 ludzi: 37 oficerów, 126 podoficerów, l 107 żołnierzy. Organizacyjnie batalion był podzielony na cztery kompanie piechoty, kompanię karabinów maszynowych oraz plutony: obozowy, zwiadu, konny i chemiczny. W skład wyposażenia batalionu wchodziły: l działko 37 mm, 2 granatniki, 12 ckm., 12 rkm., 12 Ikm., l 084 karabinów, 71 koni wierzchowych, 190 koni pociągowych, 109 wozów w tym 4 taczanki.23

Każda kompania piechoty miala następujący stan liczbowy - 227 ludzi (oficerów 4, podoficerów 20 i żołnierzy 193), a na jej wyposażeniu znajdowały się: 189 karabiny, 6 granatników, 9 rkm. i 3 Ikm. Z kolei kompania karabinów maszynowych liczyła 155 ludzi oraz l armatkę 37 mm, 2 granatniki i 12 ckm.24 Dla porównania można nadmienić, że sowiecka DP wzór 1930 posiadała 12 883 ludzi uzbrojonych w 166 rkm., 168 ckm., 8 moździerzy 32 mm oraz artylerię: 9 dział 37 mm, 30 - 75 mm oraz 18-122 mm. Teoretycznie ukraińska dywizja miała słabszą artylerię w porównaniu z dywizjami sowieckimi, ale dość dobre było wyposażenie w broń maszynową. Poważnym mankamentem było natomiast oparcie transportu dywizji o trakcję konną, co zmniejszało ruchliwość do 30 km na dobę i uzależniało ją od mato wydajnych taborów, trudnych do ukrycia przed lotnictwem. W działaniach bojowych niepokojący mógł być także brak odpowiednio silnych oddziałów rozpoznawczych kawalerii.

9.3.2. Kawaleria.

S.16: Organizacja dywizji kawalerii

Kawaleria, jeśli nie liczyć kompanii czołgów rozpoznawczych, była jedynym rodzajem wojsk zdolnym do szybkiego manewru. Dywizja kawalerii armii UNR miała składać się z dwóch samodzielnych brygad kawalerii, batalionu artylerii, kompanii konnych sanitariuszy i odpowiednich służb.25 Etat dywizji składał się z 256 oficerów, 772 podoficerów i 4 789 żołnierzy oraz 4 234 koni wierzchowych, 144 artyleryjskich, i 760 pociagowych, 38 wozów i 20 samochodow.26 W skład pułku kawalerii27 wchodz...

1. Kompania gospodarcza;

2. Cztery kompanie, z których każda liczyła po cztery plutony (1 pluton - 4 drużyny), w tym drużyna km.;

3. Kompania karabinów maszynowych w składzie dwóch plutonów po cztery k. (l pluton - 4 km.), na taczankach i pluton armatek 37 mm;

4. Pluton zwiadu;

5. Drużyna saperów.

Tabl. 33. Etaty wojenne pułku kawalerii UNR.
Wykaz kompanii ofic. żoln. konie wozy samo-
chody
moto-
cykle
pisto-
lety
dziala km. rkm. szable
komp. gospod. 9 93 110 43 3 3 53 - - - 20
komp. liniowa 5 125 131 6 - - 105 - - 4 105
komp. km. 4 199 237 16 - - 129 4 12 - 155
pluton zwiadu 1 42 41 4 - 3 41 - - - 35
stan pułku 34 834 901 87 3 6 643 4 12 4 633

Słabością ukraińskiej dywizji kawalerii była zbyt mata liczba żołnierzy, jaką mogła ona wystawić do walki pieszej. Było to okolo czterystu ludzi na pułk, a więc w najlepszym wypadku polowa jego stanu. Tak więc pułk kawalerii odpowiadał w walce słabkiemu batalionowi, a samodzielna brygada nielicznemu pułkowi, choć dobrze wyposadzenemu w broń maszynową. Znacznym plusem byta natomiast większa liczba oficerów w stosunku do żołnierzy. Niewątpliwą zaletą byta także elastyczna struktura, która pozwalała działać w ramach całej jednostki bądź samodzielnej brygady. Dywizja nie powinna jednak spełniać roli "piechoty na koniach" (jak w 1939 roku), lecz należa wykorzystać jej warunki manewrowe, co z powodzeniem sprawdziło się na frontu wschodnim po 1941 roku.

9.3.3. Artyleria.

S.17: Organizacja batalionu artylerii

W planach opracowanych przez sztabowców pod kierunkiem gen. P. Szandruka nie przewidziano, poza batalionem artylerii ciężkiej, oddzielnych formacji artyleryjskich. Cala artyleria miała podlegać dowódcy armii - na jedną brygadę przypadał jeden dywizjon artylerii lekkiej, na dwie brygady piechoty dodatkowo wydzielano dywizjon artylerii ciężkiej. Brygada także mogła liczyć na jedną zmotoryzowaną baterię armat przeciwlotniczych 20 mm. Dywizjon lekki i zmotoryzowany miał posiadać l baterię 75 mm i 2 baterie 100 mm haubic, z kolei ciężki l baterię 105 mm i 2 baterie 155 mm. Dla dywizjonu przeciwlotniczego przeznaczono działa 75 mm.28

Sprzęt artyleryjski pochodzący z polskich zasobów był na ogół pochodzenia zagranicznego. Na stanie znajdowały się francuskie armaty 75 mm wz. 97, rosyjskie armaty 75 mm wz. 02/26 oraz haubice 100 mm wz. 14/19 produkcji polskiej, czechosłowackie armaty 105 mm wz. 13, polskie 105 mm wz. 29 oraz francuskie haubice 155 mm.29

Tabl. 34. Podstawowe dane techniczne sprzętu artyleryjskiego, którego mogła używać URA.
Typ Kaliber (mm) Masa (kg) Donośność (m) Masa pocisku (kg)
Armata ppanc wz. 36 37 8 800 0.8
Armata wz. 97 75 1130 11400 6.5
Armata wz. 29 105 3420 15500 15
Armata wz. 14/19 100 1450 9600 16
Haubica wz. 17 155 3410 11200 43

Liczba jednostek artylerii w stosunku do potrzeb armii byla niewystarczająca. Słabą stroną wszystkich rodzajów artylerii byta łączność telefoniczna, mato przydatna w warunkach wojny manewrowej. Stan trakcji konnej czynit szybki manewr artylerii sprawą iluzoryczną. Nie byto tatwo dostarczać zaopatrzenia, jeśli się zważy, że na zwykły chłopski wóz, mający być podstawą kolumn transportowych, można byto załadować tylko 6 pocisków 155 mm. Działania manewrowe na terenach Ukrainy, gdzie brakowało rozwiniętej sieci dróg, musiaiy także prowadzić do szybkiego zużycia sprzętu i koni.

9.3.4. Broń pancerna.

S.18: Organizacja kompanii czoł-
gów   (samochodów pancernych)

Głównym teoretykiem i zwolennikiem broni pancernej w armii ukraińskiej był gen. Pawlo Szandruk, który opublikował rozprawę Czołgi i ich praktyczne znaczenie w walce. Broń pancerna w planach tworzenia URA byta reprezentowana wyłącznie przez kompanię czołgów i kompanię samochodów pancernych. Dla kompanii broni technicznych przewidziano przede wszystkim zadania rozpoznawcze i niszczenie umocnionych gniazd piechoty, zaś do zadań opóźniających, ukraińska broń pancerna nie nadawała się z uwagi na zbyt wielką przewagę techniczną przeciwnika.30 Kompania czołgów (samochodów pancernych) miała etaty: 6 oficerów, 120 żołnierzy, 3 samochody osobowe, 16 samochodów osobowych, 18 czołgów (samochodów pancernych), 2 warszataty samchodowe, 12 motocykli, 30 rusznic ppanc., 96 pistoletów, 20 armatek 20 mm, 20 km. i 5 radiostacji.31 Organizacja kompanii czołgów wyglądała następująco:

1. Drużyna dowódcy kompanii;

2. Trzy plutony, każdy po 5 czołgów;

3. Pluton rezerwowo-transportowy - 3 czołgi.

Hipotetycznie Ukraińcy mogli z polskich zasobów liczyć na sprzęt typu: Renault FT-17, TKS, TK-3 oraz samochody pancerne wz. 29.32

Tabl. 35.
Typ Masa (t) Zaloga Uzbrojenie: liczba, kaliber, zapas amunicji Pancerz (mm) Silnik (KM) Prędkość na szosie / w terenie (km/h) Zasięg na szosie / w terenie (km)
FT-17 7 2 1x37mm/57 lub 1x7.9mm/4000 6-22 40 8/6 60/45
TKS 2.6 2 1x7.9mm/2000 lub 1x20mm/250 4-10 46 40/18 160/100
TK-3 2.4 2 1x7.9mm/1920 3-8 40 45/20 200/100
Samochod pancerny 4.8 4 1x37mm/80 2x7.9mm/4000 4-10 35 35/25 300/90

 

------------------------------------------------------------------

[20] W latach 1927-1930 opracowano kilka projektów organizacji dywizji piechoty: projekt I - 613 oficerów i 15 963 żołnierzy, II - 666 oficerów i 15 963 żołnierzy. W analogicznym czasie polska DP liczyła odpowiednio 400 i 13 tyś. żołnierzy. Zob.: CAW, SAU, MSWojsk., sygn. I. 380/2/64. Projekt I i II etatów dywizji piechoty; Ibidem, sygn. I. 380/2/65. II projekt etatów dywizji piechoty; Ibidem, sygn. I. 380/2/69. Struktura dywizji piechoty.

[21] CAW, SAU, MSWojsk., sygn. I. 380/2/84. Etaty dywizji.

[22] CAW, SAU, MSWojsk., sygn. I. 380/2/77. Etat brygady strzelców.

[23] CAW, SAU, MSWojsk., sygn. l. 380/2/66. Etat batalionu piechoty; Ibidem, sygn. I. 380/2/84. Organizacja batalionu piechoty.

[24] Zob. przyp. 21. Etaty kompanii piechoty i karabinów maszynowych.

[25] Zob. przyp. 21. Organizacja dywizji kawalerii.

[26] CAW SAU, MSWojsk., sygn. I. 380/2/68. Etat dywizji kawalerii; Ibidem, sygn. I. 380/2/77. Etaty armijne.

[27] CAW, SAU, MSWojsk., sygn. I. 380/2/60. Organizacja pułku kawalerii.

[28] CAW, SAU, MSWojsk., sygn. I. 380/2/60. Etaty jednostek artylerii.

[29] E. Kozłowski, Wojsko Polskie 1936-1939. Próby modernizacji i przebudowy. Warszawa 1964, ss. 130-139, 144.

[30] W ZSRS w kwietniu 1924 roku podjęto o utworzeniu Zarządu Techniczno-Wojskowego Armii Czerwonej. Od 1929 roku zaczęto wprowadzać do niektórych brygad i dywizji kawalerii dywizjony pancerne. Dywizjon składał się z kompanii czołgów i kompanii samochodów pancernych. W 1934 w każdej dywizji kawalerii był pułk czołgów (64 wozy). Pod koniec 1932 zaczęto formowanie korpusów zmechanizowanych. l V 1933 roku Armia Czerwona miała 2 korpusy pancerne i 6 samodzielnych brygad. Zob.: V. Panów, J. Solarz, Czołgi sowieckie, Warszawa 1996, s. 15-30; R. Szubiński, op.cit., s. 45-47; J. Magnuski, M. Kotomijec, Czerwony Blitzkrieg - wrzesień 1939. Sowieckie wojska pancerne w Polsce, Warszawa 1994, s. 3-63.

[31] Zob. przyp. 28. Organizacja kompanii czołgów.

[32] R. Szubański, Polska broń pancerna w 1939 roku, Warszawa 1982, s. 37-49.