9.2. SKŁAD ARMII W I I II STADIUM ORGANIZACYJNYM

Sztabowcy pod kierunkiem gen. P. Szandruka zaplanowali ostatecznie wystawienie stutysięcznej armii. Wynikało to mianowicie z kilku przesłanek:

S.11: Organizacja armii UNR
po zakończeniu I fazy organizacji

1. Na wystawienie takiej armii pozwalały rezerwy ludzkie emigracji, liczebność leczności ukraińskiej w II Rzeczypospolitej i napływ Ukraińców spod okupacji sowieckiej.

2. Nawiązywano w ten sposób do doświadczeń 1917-1921 roku, kiedy to w swiatowym okresie (czerwiec 1919 roku) Ukraińskie Siły Zbrojne liczyły 100 tyś. żołnierzy w tym 50% z Galicji.15

3. Wzory organizacyjne były wzięte z polskiej organizacji armii polowej, tego wymagała płynność dowodzenia i sprawy zaopatrzenia.16

W ciągu jedenastu dni zamierzano wystawić w stanie kadrowym blisko 30 tys. armię złożoną z emigrantów i polskich specjalistów wojskowych. Pierwszym krokiem zrealizowania tego zamierzenia było utworzenie Kwatery Głównej Armii,17 która miała składać się z następujących komórek:

Tabl. 28. Kwatera Główna Armii UNR w I stadium organizacji.
Jednostka Oficerowie Żolnierze konie wierzchowe konie taborowe wozy samochody
1.Sztab armii 45 120 - - - -
pluton konnych ordynansów 1 27 48 - - -
1/2 kompanii żandarmerii 3 66 41 - - -
kompania dyspozycyjna 5 179 9 34 17 2
pluton samochodowy 1 17 - 2 1 6
ochrona sztabu 1 90 7 130 65 -
Wydział artylerii 4 11 - - - -
Wydział finansowy 12 60 8 18 9 1
Wydział sanitarny 6 14 - - - -
Wydział weterenaryjny 3 8 - - - -
Urząd prokuratora armii 3 8 - - - -
Razem 84 500 113 184 92 9

S.12: Organizacja naczelnych władz
wojskowych DC UNR na czas wojny

Kolejnym zadaniem było powołanie: czterech brygad piechoty, brygady kawalerii, brygady artylerii, batalionu etapowego, czterech batalinów zapasowych, plutonu pancerno-samochodowego, parku artylerii armijnej, składu intendentury armii oraz rezerwy kadrowej.18 Łącznie skład armii UNR po zakończeniu I stadium miał wynosić 26 530 ludzie, w tym 985 oficerów i 25 544 żołnierzy. Na tym etapie formowania wojska ukraińskiego stanowiły odpowiednik korpusu armijnego. Po zakończeniu tej operacji miał się począć regularny pobór ochotników i rezerwistów ukraińskich obywateli II Rzeczyspolitej oraz mieszkańców Ukrainy. Sformowanie jednostek kadrowych pozwalal w stosunkowo niedługim czasie uzupełnić stan armii do pożądanych rozmiarów w warunkach wojny mogto potrwać do 10-14 dni.19 W krótkim czasie zamierzano rozbudować jednostki sztabowe:

Tabl. 29. Stany liczbowe armii UNR w I fazie organizacyjnej.
L.p. Jednostka oficerowie żolnierze konie wierzchowe konie taborowe konie artyl. wozy samochody
1 4 brygady piechoty 524 14120 404 582 - 291 4
2 Brygada kawalerii 90 2305 1880 408 48 204 -
3 Brygada artylerii 77 1650 333 568 648 284 3
4 Batalion etapowy 29 601 23 120 - 51 -
5 4 bataliony zapasowe 164 600 420 480 216 240 -
6 Pluton panc.-zmotoryzow. 4 24 - - - - 8
7 Park artylerii armijnej 9 164 4 18 - 9 4
8 Skład intendentury armii 1 54 - 4 - 2 4
9 Rezerwa kadrowa 3 27 - 8 - 4 -
Razem 899 25045 2064 2188 902 1065 23

Tabl. 30. Kwatera Główna URA po zakończeniu formowania.
Jednostka Oficerowie Żolnierze konie wirzchowe konie taborowe wozy samochody
1. Sztab armii 45 120 - - - -
1/2 kompanii konnych ordynansów 2 64 12 - - -
kompania żandarmerii polowej 3 120 - 8 4 -
kompania ochrony 5 179 9 34 17 -
kompania samochodowa 2 68 - 8 4 24
orkiestra 1 39 - - - -
obóz sztabowy 3 146 14 230 115 -
Wydział artylerii 4 11 - - - -
Wydział wojsk technicznych 4 12 - - - -
Wydział finansowy 12 60 8 18 9 1
Wydział sanitarny 6 14 - - - -
Wydział weterenarii 3 8 - - - -
Wydział duszpasterski 2 6 - - - -
Wydział kulturalno-oświatowy 6 11 - - - -
Wydział prokuratury 4 9 - - - -
Wydział kontrolera polowego 4 11 - - - -
Wydział poczty polowej 3 7 - - - -
Komenda tylów armii 26 209 76 52 26 2
Razem 135 833 227 350 175 27

S.13: Organizacja sztabu URA na czas wojny

Liczebność i etaty armii planowano uzupełnić do stanu: czterech dywizji piechoty, samodzielnej dywizji kawalerii, dwóch brygad zapasowych, czterech batalionów etapowych, batalionu artylerii ciężkiej, batalionu żandarmerii, batalionu lotniczego, baterii przeciwlotniczej, kompanii czolgów rozpoznawczych i kompanii samochodów pancernych. Dla porównania można podkreślić, że armia polska I rzutu utworzona po 23 marca 1939 roku składała się z reguty z 2-5 DP, 1-2 Bkaw., 3-5 dywizjonów artylerii (w tym ciężkiej), 2-4 kompanii czołgów rozpoznawczych (niekiedy batalionu czołgów lekkich), 2-5 eskadr lotnictwa i innych jednostek pomocniczych i towarzyszących. Jeśli porówna się tylko te dane, to nasuwa się dość jednoznaczny wniosek: organizację URA oparto na polskich wzorach wyższych związków operacyjnych. Wojna 1939 roku pokazała jednak, że tak zorganizowany związek operacyjny w porownaniu z armią niemiecką czy sowiecką miał zbyt małą siłę ognia i zdolności manewrowe oraz zbyt słabe wyposażenie w broń defensywną. Nie uzwględniono zmodernizowania planów i wyposażenia armii w większą ilość broni przeciwpancernej i przeciwlotniczej, unowocześnienia łączności i saperów, częściowego zmotoryzowania i ograniczenia taborów oraz haubizacji artylerii dywizyjnej.

Tabl. 31. URA po zakończeniu formowania.
L.p. Jednostka oficerowie żolnierze konie wierzchowe konie artyl. konie taror. wozy samochody
1 4 dywizje piechoty 1960 60000 6642 2892 15600 7800 84
2 Sam. dywizja kawalerii 265 5662 4141 216 1808 904 16
3 2 brygady kresowe 268 12000 840 432 960 480 2
4 4 bataliony etapowe 116 2404 92 - 408 204 -
5 Batalion żandarmerii 29 608 36 - 120 60 -
6 Batalion artylerii ćiężkiej 22 568 107 270 178 89 -
7 Batalion saperów 22 457 32 - 188 64 -
8 Batalion lotniczy
eskadra myśliwców 37 336 - - 8 4 31
2 eskadry liniowe 48 300 - - 24 12 39
park techniczny 7 206 - - - - 20
9 Kompania czolgów 4 82 - - - - -
10 Kompania sam. panc. 4 82 - - - - 26
11 Kompania chemiczna 4 136 1 - 24 12 -
12 Kompania pontonierów 4 169 7 - 64 32 4
13 Bateria artylerii plot. 4 76 - - - - 11
14 2 sztaby grup 76 440 126 - 120 60 4
15 Szkoła oficerska 35 627 148 24 48 24 -
16 Kolumna transportu konn. 5 547 16 - 1040 520 -
17 2 kolumny samochodowe 16 420 - - - - 164
18 Park samochodowy 2 69 - - - - 2
19 Park wojsk technicznych 9 142 4 - 18 9 12
20 Park artyleryjski 9 164 4 - 18 9 12
21 2 skł. rezerw intend. armii 8 280 6 - 28 14 -
22 2 polowe pekarnie 4 290 4 - 96 48 -
23 Skład intendatury 1 54 - - 4 2 -
24 Szpital weterynaryjny 9 230 2 - 62 31 -
25 2 obozy rekonwalesc. 6 96 4 - 32 16 -
26 Pociąg - łaźnia 3 40 - - - - -
27 2 pocągi sanitarne 4 80 - - - - -
28 Sanitarna kolum. sam. 8 260 - - - - 92
29 2 szpitale polowe 22 160 - - 68 34 12
30 2 punkty ewakuacyjne 6 48 - - 16 8 -
Razem 3017 87844 3607 3834 21107 10356 531

Po zakończeniu całego procesu formowania stan osobowy armii UNR miał osiągnąć liczebność 91 829 ludzi, w tym 3 152 oficerów i 88 677 żołnierzy. W proponowanych etatach bardzo rozbudowano jednostki kadrowe i zaplecze, co pozwoliłoby, w miarę dopływu sprzętu (w tym zdobycznego), ochotników, jeńców, zbiegów i dezerterów z Armii Czerwonej, podwoić liczbę dywizji piechoty z czterech do ośmiu. Było to możliwe dzięki istnieniu dwóch brygad zapasowych i dwóch sztabów grup. Oznaczało to dalszy wzrost liczebności o około 50 tysięcy żołnierzy, przy założeniu, że straty bojowe byłyby uzupełniane na bieżąco. Jeśli ukraińskie plany wojskowe zostałyby uwzględnione przez polskie sztaby, to proces formowania I stadium powinien zgodnie z harmonogramem trwać 11 dni, mobilizacja rekrutów (uwzględniając już warunki wojny) 10-14 dni, [...] frontowej dalsze 7-14 dni. Oficjalne wyliczenia I sekcji z 1929 roku mówiły o mobilizacji oficerów w przeciągu 29-37 dni, żołnierzy dalszych 19-22 dni. Dawało to razem 48-59 dni. Wynika z tego, że odbudowana armia ukraińska jako jednolita całość mogła być gotowa do działań bojowych w cztery do sześciu tygodni od dnia ogłoszenia mobilizacji. Słabą stroną tej armii było częściowe niedoszkolenie ochotników i oficerów - kombatantów 1920 roku. Plan mobilizacji i czas formowania Ukraińskiej Armii Republikańskiej odpowiadał zatem wymogom okresu I wojny światowej i doświadczeniom z lat 1917-1921.

 

------------------------------------------------------------------

[15] W. Baczkowski, Grunwald czy Pilawce? Warszawa 1938, s. 158-159; O. Udowyczenko, Ukrajina w wijni za derżawnist'. Istorija orhanizaciji i bojowych dij Ukrajinskych Zbrojnych Sył, 1917-1921, Winnipeg, 1954, s. 96

[16] R. Szubanski, Plan operacyjny "Wschód", wyd. II, Warszawa 1994, s. 61-93; Plan dzialań Armii "Polesie" z 1938 roku, opr. A. Aksamitowski, WPH, 1996, z. 4, s. 166-191.

[19] CAW, SAU, MSWojsk., sygn. l. 380/2/63. Skład armiji UNR na czas wijny.